Kiểm chứng số liệu trong báo cáo: năm câu hỏi trước khi dùng một con số
Trước khi đưa một con số vào quyết định, hỏi đủ năm câu: ai đo, đo cái gì, chia cho cái gì, đo lúc nào, so với cái gì. Kèm cách lần nguồn và câu lệnh AI.
#thẩm định thông tin
Chatbot bịa số liệu và nguồn trích dẫn: nhận ra ở đâu, kiểm lại thế nào
Chatbot có thể đưa ra con số, tên báo cáo, điều khoản không tồn tại mà giọng vẫn chắc nịch. Cách nhận ra, quy tắc kiểm lại và cách hỏi để giảm bịa từ đầu.
Thẩm định báo cáo nghiên cứu thị trường: phương pháp, mẫu khảo sát và ai trả tiền
Báo cáo thị trường do đối tác hay đơn vị tư vấn gửi có đáng tin không? Cách đọc phần phương pháp, mẫu khảo sát, câu hỏi, người tài trợ và kết luận.
Dấu hiệu tài liệu bị chỉnh sửa: kiểm bản PDF, bản scan và ảnh chụp chứng từ
Hoá đơn, sao kê, giấy chứng nhận gửi qua email có thể đã bị sửa. Dấu hiệu cần soi và cách chắc nhất: xác minh với chính nơi phát hành, không chỉ soi tệp.
Kiểm chéo nhiều nguồn: xác nhận một thông tin kinh doanh bằng nguồn thật sự độc lập
Ba bài báo cùng nói một điều chưa chắc là ba nguồn. Cách nhận ra nguồn độc lập, xếp loại nguồn, xử lý khi các nguồn vênh nhau và dùng AI để lập bảng đối chiếu.
Lưu bằng chứng kiểm chứng: hồ sơ ghi rõ đã kiểm gì, lúc nào, từ nguồn nào
Kiểm xong mà không lưu lại thì sáu tháng sau không ai chứng minh được đã kiểm. Cách lập nhật ký kiểm chứng, lưu ảnh chụp nguồn, đặt tên tệp và giữ trong bao lâu
Biểu đồ và phần trăm gây hiểu lầm trong tài liệu chào hàng: bảy kiểu cần soi
Trục tung cắt cụt, phần trăm của phần trăm, trung bình bị kéo lệch, chọn khung thời gian đẹp. Bảy kiểu trình bày số liệu hay gặp trong bản chào và cách đọc lại.
Kiểm bản tóm tắt AI của hợp đồng, báo cáo dài: đối chiếu trước khi tin
AI tóm tắt nhanh một tài liệu năm mươi trang nhưng có thể bỏ điều kiện, đổi số, thêm ý không có. Cách yêu cầu tóm tắt dễ kiểm và cách đối chiếu từng điểm với bả
Thẩm định bản dịch tài liệu nước ngoài: số, đơn vị, thuật ngữ và câu phủ định
Bản dịch máy hay bản dịch thuê đều có thể đổi nghĩa một điều khoản. Cách kiểm số, đơn vị, thuật ngữ, câu phủ định, dịch ngược và khi nào cần người dịch chuyên n
Kiểm lỗi bảng tính trước khi ra quyết định: công thức, dòng trùng và ô gõ tay
Một vùng tính tổng thiếu dòng, một ô gõ đè lên công thức, một dòng bị trùng là đủ làm lệch cả phương án. Danh sách kiểm bảng tính tự làm và bảng tính đối tác gử